Eurobond nedir? Kupon, vade, kur ve faiz riski

Eurobond, bir devletin ya da şirketin kendi ülke parası dışında, genelde dolar (USD) veya euro (EUR) cinsinden borçlanmak için çıkardığı uzun vadeli bir borç senedidir (tahvildir). Sen eurobond aldığında, aslında o senedi çıkaran kuruma döviz cinsinden borç vermiş olursun. Karşılığında iki şey alırsın: vade boyunca düzenli faiz ödemeleri (kupon) ve vade sonunda ana paranın geri ödenmesi.

"Euro" kelimesi buradaki euro para birimiyle ilgili değildir; tarihsel olarak ihraç edildiği ülkenin dışındaki piyasalarda işlem gören tahvil anlamına gelir. Türkiye'de en çok bilinen örnek, Türkiye Hazinesi'nin dolar cinsinden çıkardığı eurobondlardır; ayrıca büyük Türk bankaları ve şirketleri de eurobond ihraç edebilir.

Kısaca eurobond, döviz cinsinden faiz getiren bir alacak olarak düşünülebilir. Hisse senedinden farkı, bir ortaklık değil borç ilişkisi olmasıdır: şirket çok kâr etse de sana ekstra ödemez; ödeyeceği faiz baştan bellidir.

İki temel kavram işin kalbidir.

Kupon (kupon faizi): Eurobondun her dönem ödediği faizdir. İhraç sırasında belirlenir ve genelde sabittir. Örneğin yıllık yüzde 7 kuponlu ve 1.000 dolar nominal değerli bir eurobond, her yıl 70 dolar faiz öder (çoğunlukla yılda iki kez, 35'er dolar olarak). Bu ödemeler vade boyunca değişmez; faizin yüzde kaç olduğu senedin adında yazar.

Vade: Ana paranın (nominal değerin) geri ödeneceği tarihtir. Eurobondlar genelde uzun vadelidir; birkaç yıldan 10-30 yıla kadar olabilir. Vade sonunda 1.000 dolarlık nominal sana dolar olarak geri döner.

Önemli ayrım: kupon faizi ile getiri (verim) aynı şey değildir. Eurobondu ihraçtan değil de ikinci elden (borsadan) alırsan, ödeyeceğin fiyat 1.000 dolar olmayabilir; 950 ya da 1.050 dolar olabilir. Kuponun hep nominal üzerinden ödendiği için, ucuza alırsan gerçek getirin kupon oranından yüksek, pahalıya alırsan düşük olur. Bu gerçek getiriye vadeye kadar getiri (YTM) denir ve fiyat değiştikçe değişir.

Bir Türkiye yatırımcısı için en kritik nokta budur. Eurobond sana döviz kazandırır, ama harcamalarını çoğunlukla TL ile yaparsın. Bu yüzden cebine giren gerçek değeri iki şey belirler: dövizdeki getiri ve kurun nasıl değiştiği.

Mantığı örnekle görelim. Diyelim 1.000 dolarlık eurobondun bir yılda dolar bazında yüzde 7 kazandırdı; elinde 1.070 dolar var.

• Kur yükseldiyse (TL değer kaybettiyse), aynı dolar daha çok TL eder; TL getirin dolar getirisinden yüksek olur.
• Kur sabit kaldıysa, TL getirin yaklaşık dolar getirin kadar olur.
• Kur düştüyse (TL değer kazandıysa), dolar kazansan bile TL karşılığın erir; hatta TL bazında zarar bile edebilirsin.

Formül olarak basitçe: TL getiri ≈ (1 + dolar getirisi) × (1 + kur değişimi) − 1. Burada "kur tahmini" yapmak yatırım tavsiyesi olur ve bu sayfanın işi değildir. Sadece şunu bil: eurobond TL'nin değer kaybına karşı bir kalkan gibi düşünülür, ama bu kalkanın değeri tamamen kurun yönüne bağlıdır ve garanti değildir. Güncel kuru ve bir senaryonun TL karşılığını FinansZeka'ya sorabilirsin.

Eurobondu vade sonuna kadar tutarsan ve ihraççı ödemelerini aksatmazsa, ne kupon alacağını ve sonunda kaç dolar geri geleceğini baştan bilirsin; ara dönemdeki fiyat dalgalanması seni doğrudan etkilemez.

Ama vadeden önce satmak istersen devreye faiz riski girer. Tahvil fiyatları ile piyasa faizleri ters yönde hareket eder:

• Piyasadaki dolar faizleri yükselirse, senin elindeki düşük kuponlu eski tahvil cazipliğini kaybeder; ikinci el fiyatı düşer.
• Piyasa faizleri düşerse, senin yüksek kuponlu tahvilin daha değerli hale gelir; fiyatı yükselir.

Neden? Çünkü yeni alıcı, aynı parayla daha yüksek kupon bulabiliyorsa seninkini ancak indirimli fiyata alır. Bu hassasiyet vade uzadıkça artar: uzun vadeli eurobondların fiyatı, faiz değişimlerine kısa vadelilerden çok daha sert tepki verir. Yani "sabit getiri" demek "fiyatı sabit" demek değildir; sadece vadeye kadar tutarsan getirin bellidir.

Kur ve faiz dışında akılda tutulacaklar:

• Kredi (geri ödememe) riski: Eurobondun güvencesi, onu çıkaran kurumun ödeme gücüdür. Bir devlet ya da banka teorik olarak borcunu ödeyemez duruma düşebilir. İhraççının kredi notu ne kadar düşükse, yatırımcılar karşılığında o kadar yüksek faiz ister; yüksek kupon çoğu zaman yüksek algılanan risk demektir.
• Likidite: Bazı eurobondları istediğin an, istediğin fiyata satmak kolay olmayabilir; alıcı-satıcı arasındaki fiyat farkı (spread) maliyettir.
• Minimum tutar: Eurobondlar genelde nominal olarak yüksek dilimlerde işlem görür; küçük tutarlarla doğrudan ulaşmak her zaman mümkün olmayabilir, alternatif olarak eurobond ağırlıklı yatırım fonları vardır.
• Vergi (stopaj) ve birikmiş faiz: Faiz gelirleri ve alım-satım kazançları vergiye tabidir; ayrıca aldığın anda satıcının hak ettiği birikmiş faizi fiyata ek olarak ödersin. Vergi yükü, ihraç tarihine ve elde tutma süresine göre değişebileceği için bugüne sabit bir oran ezberlemek yerine, kendi durumun için güncel mantığı FinansZeka'ya sorman daha doğru olur.